Гісторыя без «чорнага» і «белага»
7 лістапада – не проста чырвоны дзень календара, а магчымасць зазірнуць у мінулае, каб лепш зразумець сучаснае. Сваімі поглядамі і цікавымі назіраннямі дзеляцца настаўніца гісторыі Обальскай СШ Таццяна Гудзімава і настаўнік гісторыі Башнеўскай БШ Дзяніс Арлоў.
«Адна з дат, з якіх пачынаецца адлік нашай дзяржаўнасці»
Таццяна ГУДЗІМАВА падкрэслівае, што для беларусаў 7 лістапада – адна з дат, з якіх пачынаецца адлік нашай дзяржаўнасці. Падзеі 25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 года змянілі ход гісторыі ўсёй краіны. Дэкрэт аб зямлі перадаў сялянам памешчыцкія ўгоддзі, дэкрэт аб міры вывеў Расію з сусветнай вайны, быў уведзены 8-гадзінны рабочы дзень. Але для беларусаў галоўны вынік іншы: рэвалюцыя стала тым гістарычным штуршком, пасля якога беларускі народ упершыню атрымаў уласную дзяржаўнасць. 1 студзеня 1919 года быў абвешчаны Маніфест аб стварэнні Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь.
За гэтым пайшло тое, што сёння называюць чалавечым капіталам: барацьба з непісьменнасцю, палітыка беларусізацыі 1920-х гадоў, стварэнне Інстытута беларускай культуры, з якога вырасла Акадэмія навук.
Але размова будзе няшчырай, калі адзначыць толькі гэта. Рэвалюцыя прыйшла разам з Грамадзянскай вайной, разрухай, расколам сем’яў і цэлых мястэчак, а пазней – з трагедыяй рэпрэсій. Гісторыя не дзеліцца на «чорнае» і «белае», і навучыць бачыць яе складанасць – задача не менш важная, чым вывучыць дату.
На Шуміліншчыне ў лістападзе 1917 года была ўстаноўлена савецкая ўлада. Ствараліся рэўкомы і Саветы, пачаўся перадзел зямлі, мяняўся звыклы ўклад. Для Обалі, якая вырасла вакол чыгуначнай станцыі, гэтыя змены мелі канкрэтны змест. Чыгуначнікі – адна з самых арганізаваных сацыяльных груп таго часу – сталі апорай новай улады; праз станцыю ішлі і эшалоны, і агітатары, і навіны, якія мянялі жыццё мястэчка.
Як ставяцца да свята самі дзеці? Настаўніца кажа, што па-рознаму. Для малодшых школьнікаў 7 лістапада – перш за ўсё выхадны. Для пяцікласнікаў-шасцікласнікаў – прыгожая дата з паштоўкамі і віктарынамі. У 8-9 класах пачынаецца самае цікавае: вучні задаюць пытанні, на якія даросламу адказаць няпроста. «А ці варта было яно таго?», «Чаму свята засталося, а краіна знікла?» Менавіта таму на ўроках гісторыі размова ідзе не пра даты, а пра каштоўнасці: сацыяльную справядлівасць, народаўладдзе, адказнасць за ўласны выбар.
«Падзея сусветнага маштабу»
Дзяніс АРЛОЎ адзначае, што пытанне пра ролю Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года выклікае мноства спрэчак і сёння. Ацэнкі могуць быць самымі процілеглымі і амаль заўсёды залежаць ад ідэалагічнай пазіцыі аўтара. Аднак пры ўсёй палярнасці ацэнак немагчыма адмаўляць галоўнага: Кастрычнік 1917 года – буйная падзея сусветнага маштабу, якая сур’ёзна паўплывала на ход сусветнай гісторыі. У нашай краіне яна лічыцца адлікам навейшай гісторыі і таму захоўвае статус афіцыйнага дзяржаўнага свята.
Для Беларусі падзеі кастрычніка 1917 года мелі лёсавызначальнае значэнне – Кастрычніцкая рэвалюцыя стварыла ўмовы для атрымання беларускім народам сваёй дзяржаўнасці.
У адрозненне ад падыходаў, прынятых у некаторых постсавецкіх краінах, дзе падзеі 1917 года разглядаюцца выключна як «пераварот» або «акупацыя», наша адукацыйная сістэма прытрымліваецца акадэмічнага і ўзважанага тону, робячы акцэнт на факталогіі і наступствах для нацыянальнай гісторыі. У школе на ўроках гісторыі настаўнікі знаёмяць дзяцей з хронікай падзей у Петраградзе і Мінску, дзейнасцю Саветаў, палітыкай «ваеннага камунізму», а таксама з працэсам стварэння беларускай савецкай дзяржаўнасці.
Ідэалагічна рэвалюцыя ацэньваецца як глабальная падзея, якая сур’ёзна змяніла сістэму міжнародных адносін, але таксама падкрэсліваецца, што менавіта на савецкай аснове беларускі народ змог рэалізаваць сваё права на стварэнне ўласнай дзяржавы і стаць часткай нашай слаўнай агульнай савецкай гісторыі.
Дзве настаўніцкія думкі не пярэчаць адна адной, а дапаўняюць, як дапаўняюць адзін аднаго розныя погляды на мінулае. І менавіта ў гэтым, бадай, галоўны сэнс урокаў: не дзяліць гісторыю на правільную і няправільную, а навучыць бачыць у ёй падставу для роздуму, навучыць паважаць мінулае і адказна адносіцца да будучыні.
Аляксандр ШЭДЗЬКО.
